Di sản văn hóa

Kim Xá giữ gìn di sản văn hóa hát Xoan

Phường hát Xoan làng Sậu xưa, nay là Câu lạc bộ (CLB) hát Xoan thôn Hoàng Thượng, xã Kim Xá, huyện Vĩnh Tường vốn nổi tiếng khắp vùng bởi tục hát Xoan tại đình làng vào dịp lễ hội đầu Xuân. Nơi đây có những kép, đào tài hoa, say mê ca hát, cống hiến hết mình để gìn giữ, bảo tồn nghệ thuật hát Xoan. Nhờ vậy, làn điệu hát Xoan được trao truyền qua nhiều thế hệ, trở thành niềm tự hào của người dân Kim Xá hôm nay.

 

 

Dù tuổi đã cao, các thành viên CLB hát Xoan thôn Hoàng Thượng vẫn say sưa luyện tập để bảo tồn làn điệu dân ca hát Xoan cổ truyền của dân tộc.

Ảnh: Kim Ly

 

Hát Xoan (còn gọi là hát Cửa đình) là loại hình dân ca nghi lễ, phong tục; là hình thức nghệ thuật kết hợp đa yếu tố giữa nhạc cụ, hát, múa phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng.

Hát Xoan bắt nguồn từ những làng cổ nằm ở trung tâm kinh đô Văn Lang thời Vua Hùng dựng nước (nay là tỉnh Phú Thọ); sau đó, lan tỏa tới các vùng lân cận, trong đó, có làng Hoàng Thượng.

Vào dịp Tết Nguyên đán hoặc lễ hội làng, các đào, kép trong làng lại múa hát Xoan trước đình, chùa để thờ Thánh, lễ Phật, cầu chúc cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng tốt tươi, nhân dân được ấm no, hạnh phúc.

Bà Trần Thị Thanh Khu có bố là kép nổi tiếng của phường Xoan Sậu. Ngay từ nhỏ, bà đã được bố truyền dạy cho nhiều bài hát Xoan. Những ca từ, giai điệu mượt mà, sâu lắng của những bài hát Xoan cứ thế đi theo bà trong suốt những năm tháng cuộc đời.

Ngày đó, ở Kim Xá có nhiều người yêu thích làn điệu hát Xoan. Mỗi buổi tối, cơm nước xong xuôi, các cụ già, người lớn và cả trẻ nhỏ tập trung ở sân đình luyện tập hát Xoan.

Trải qua những năm tháng chiến tranh, hát Xoan ở Kim Xá được ít người quan tâm và biết đến. Bà Khu cùng những người đam mê hát Xoan trong làng đã tìm đến nhà những cụ đào, kép am hiểu sâu về nghệ thuật hát Xoan xin truyền dạy lại kỹ thuật, lối hát các bài Xoan cổ, ghi chép tỉ mỉ vào cuốn sổ để tiếp tục gìn giữ, bảo tồn.

Năm 2012, những người đam mê hát Xoan ở Hoàng Thượng đã cùng nhau tập hợp và sinh hoạt trong Tổ hát Xoan của thôn. Năm 2020, UBND xã Kim Xá ra quyết định thành lập CLB hát Xoan thôn Hoàng Thượng gồm 25 thành viên, bà Trần Thị Thanh Khu được bầu là chủ nhiệm CLB.

Vào buổi tối các ngày cuối tháng, các thành viên trong CLB tập trung ở chùa Thanh Long để tập múa hát. Người già dạy cho người trẻ, người biết nhiều dạy cho người biết ít theo hình thức truyền khẩu.

Bà Khu cho biết, cũng giống như ở Phú Thọ, hát Xoan ở thôn Hoàng Thượng có 3 hình thức hát chính, đó là hát thờ cúng các Vua Hùng, Thành hoàng làng; hát cầu sức khỏe, mùa màng tốt tươi; hát giao duyên trong lễ hội.

Những bài hát Xoan có ca từ sâu sắc, chứa đựng những triết lý nhân sinh cao cả, được thể hiện dưới dạng thơ lục bát, song thất lục bát, thất ngôn lục bát biến thể…

Nội dung bài hát kể về cuộc sống thường ngày của người dân lao động, thể hiện tình yêu thương, đoàn kết, gắn bó trong nhân dân. Giai điệu của những bài hát mộc mạc, giản dị, khi hát thường kết hợp với những điệu múa cùng tiếng trống, tiếng phách tre.

Để thỏa mãn niềm đam mê với nghệ thuật hát Xoan, CLB hát Xoan thôn Hoàng Thượng thường xuyên tổ chức giao lưu với các CLB hát Xoan ở các địa phương trong và ngoài tỉnh.

Năm 2012, UBND tỉnh Phú Thọ đã mời 5 thành viên của CLB dự lễ đón bằng công nhận hát Xoan Phú Thọ là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại do UNESCO trao tặng.

Cũng trong năm này, CLB hát Xoan thôn Hoàng Thượng đã được Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ tặng Bằng khen có thành tích tiêu biểu trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản hát Xoan.

Phó Chủ tịch UBND xã Kim Xá Đỗ Xuân Cường cho biết, hiện nay, làn điệu hát Xoan ở Kim Xá đang dần mai một do các nghệ nhân đều cao tuổi, nhiều cụ đã mất. Mặt khác, việc truyền dạy cho thế hệ trẻ gặp nhiều khó khăn do giới trẻ không còn mặn mà với các làn điệu dân ca truyền thống.

Hiện nay, ở thôn Hoàng Thượng chỉ còn hơn 20 đào nữ, đều từ 60 đến 84 tuổi và còn duy nhất một kép nam là ông Đầu Đức Đố.

Ông Đố cho biết: “Tham gia CLB hát Xoan giúp chúng tôi có thêm niềm vui lúc tuổi già. Dù tuổi đã cao, nhưng các cụ luôn hăng say luyện tập và trình diễn các bài hát Xoan cổ do các tiền bối để lại.

Để làn điệu hát Xoan không bị thất truyền, tôi và các thành viên trong CLB thường tranh thủ những lúc rảnh rỗi truyền dạy lại các bài hát Xoan cho các con, cháu trong gia đình”.

Để bảo tồn làn điệu dân ca truyền thống, những năm gần đây, UBND xã tích cực động viên, khuyến khích các thành viên trong CLB hát Xoan thôn Hoàng Thượng tiếp tục giữ gìn và phát huy làn điệu hát Xoan; phối hợp với các đơn vị, sở, ngành liên quan hoàn thiện hồ sơ đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú cho một số thành viên tiêu biểu của CLB.

Đồng thời, đưa nghệ thuật hát Xoan đến gần hơn với nhân dân thông qua việc tổ chức các hội thi, hội diễn văn nghệ quần chúng ở thôn, xã và trong các nhà trường.

 

Bạch Nga/baovinhphuc.com

Ngày đăng: 10/11/2021
  • Tiêu đề *
  • Người gửi *
  • Email*
  • Nội dung bình luận*