Trao đổi - Nghiên cứu

Cần đổi mới công tác tổ chức lễ hội truyền thống ở xã Đại Đồng

Từ thủa xa xưa, ở xã Đại Đồng, huyện Vĩnh Tường- mảnh đất có bề dày truyền truyền cách mạng đã hình thành các lễ hội khá đặc sắc mang đậm dấu ấn của văn hóa cư dân nông nghiệp Việt cổ như: Lễ hội tháng Giêng (âm lịch) với tục “trình nghề” và tung con; lễ hội tháng 9 (âm lịch) với nghi thức rước Thánh (rước kiệu)... Trong đó, lễ hội rước kiệu diễn ra vào ngày 10 tháng 9 âm lịch hằng năm được coi là đại lễ của xã Đại Đồng.

 

Nhiều giai đoạn trong lễ rước kiệu tại xã Đại Đồng còn bất cập

 

Nghi thức rước kiệu ở Đại Đồng là biểu hiện sinh động của truyền thống “uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ người trồng cây”, thể  hiện sự tôn vinh, tri ân sâu sắc của nhân dân xã Đại Đồng đối với đức Thánh Bán Thiên Đại Vương- Đinh Thiên Tích.

Theo sử sách ghi lại, thời vua Hùng Huy Vương, ở động An Phong thuộc châu Từ Sơn, đạo Kinh Bắc có gia đình họ Trịnh, húy là Vượng, tuổi đã cao mà chưa có con, ông bà dốc lòng làm việc nghĩa, ngày đêm hương khói khấn phật. Một đêm, bà mơ thấy mình đi tới ngôi miếu nguy nga, tráng lệ, được một bà lão cho một đứa trẻ, cùng ấn, kiếm, từ đó bà Đinh mang thai. Ngày 20 tháng giêng, bà sinh một bé trai khôi ngô, tuấn tú, dung mạo lạ thường, đặt tên là Thiên Tích (trời ban). Lớn lên, Thiên Tích tinh thông võ lược, binh pháp nên được vua Hùng phong cho chức Đô úy, chỉ huy hai đạo quân đánh giặc Ân xâm lược. Sau khi đánh thắng giặc Ân, Đinh Thiên Tích ngao du khắp thiên hạ, đến vùng Bích Đại, Đồng Vệ, xã Đại Đồng, thấy con người hiền hậu, phong cảnh hữu tình, Ngài đã lập hành cung ở đây. Tại đây, Ngài đã truyền dạy cho nhân dân Đại Đồng biết cày ruộng, cấy lúa, trồng dâu, nuôi tằm, trăm nghề nông trang, canh cửi để mưu sinh, vượt qua cảnh đói nghèo, xây dựng nên cuộc sống ấm no, phồn thịnh.

Ghi nhận công lao to lớn của Ngài, sau khi Ngài hóa thân, nhân dân xã Đại Đồng đã đã lập miếu Đồng Vệ và đình Bích Đại để đèn hương phụng thờ Ngài. Đình Bích Đại và miếu Đồng Vệ đều đã được xếp hạng là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.

Cùng với sự ra đời của miếu và đình xã Đại Đồng, các lễ hội ở đây cũng được hình thành, phát triển, góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân xã Đại Đồng.

Lễ hội rước kiệu ngày 10 tháng 9 âm lịch ở xã Đại Đồng từ lâu đời đã được tổ chức rất công phu. Bởi, theo người dân Đại Đồng, thì đây là dịp Thánh xuất cung duyệt thị làng quê nơi Thánh bảo hộ. Hành trình rước Thánh mỗi năm thay đổi một lần, nếu năm nay rước tới đình Bích Đại, thì sang năm rước về đình Đồng Vệ. Các nghi thức, nghi trình trong việc tổ chức lễ hội đều như nhau, hai làng đều có trách nhiệm thực hiện. Đến thời kỳ kháng chiến chống Pháp, đình Bích Đại bị phá hủy, từ đó chỉ rước thánh từ miếu Đồng Vệ về đình Bích Đại.

Để chuẩn bị cho lễ hội rước kiệu tháng 9, từ tháng chạp năm trước các bô lão của làng Bích Đại và làng Đồng Vệ (nay gọi chung là xã Đại Đồng) đã thực hiện việc lựa chọn chủ tế, người sắm lễ vật dâng Thánh, chân kiệu theo hương ước, tục lệ của làng. Chủ tế, quan viên tế phải là bậc cao niên, được nhân dân kính trọng, vợ chồng, con cái đề huề, gia đình không có tang. Chân kiệu là những thanh niên chưa vợ, khỏe mạnh con nhà hiền đức trong làng, có chiều cao và độ dài xương tay bằng nhau. Sáng ngày 10 tháng 9, kiệu được lấy ra từ hòm, các quan viên làm lễ cúng thần rồi lấy nước tinh khiết (được lấy từ giếng của làng) lau chùi kiệu sạch bóng. Tiếp đến là nghi thức chồng kiệu, phong cờ, phong y (mặc áo cho Thánh). Kiệu được chồng kiệu tại tiền tế miếu Đồng Vệ, gồm 2 cỗ, một kiệu văn (kiệu bát cống- 8 người rước), một kiệu Thánh (kiệu thập lục cống- 16 người rước). Trên kiệu văn đặt bản trúc văn và một buồng cau đẹp, trà quả hương nhang; kiệu Thánh (kiệu chính) đặt long ngai bài vị, phủ ngoài vải lụa đỏ. Đến đầu giờ chiều cùng ngày, sau khi làm lễ Thánh, dân hai làng Bích Đại và Đồng Vệ tổ chức nghi lễ rước kiệu. Đi đầu đoàn rước là cờ lễ, tiếp theo là phường bát âm, chấp kích, kiệu văn, kiệu chính, quan viên tế, sau cùng là nhân dân. Đi trước mỗi kiệu đều có một vị cao niên cầm trống điều khiển nhanh chậm, cao thấp. Hành trình đoàn rước kiệu từ miếu Đồng Vệ xuống đình Bích Đại. Khi kiệu tiến ra khỏi khuôn viên miếu Đồng Vệ, thì các chân kiệu quay từ 3 đến 5 vòng rồi tiếp tục hành trình. Trên đường đi, đoàn rước kiệu bước khoan thai, chậm rãi, nhất nhất các chân kiệu phải tuân thủ theo hiệu lệch của người cầm trịch (người cầm trống khẩu). Hình ảnh đoàn rước kiệu rất uy nghi, oai hùng, nào cờ thần, cờ nước, chân người đi rầm rập cùng tiếng trống chiêng làm sôi động cả một vùng quê. Đoàn rước đến đình Bích Đại, hạ kiệu ở sân đình, chủ tế long trọng rước long ngai, bài vị Thánh lên thượng cung, đội tế khăn áo chỉnh tề, bước vào nghi thức tế yên vị. Buổi tối cùng ngày tại đình Bích Đại có hát ca trù, hát chèo, sau đó tổ chức người trực đêm canh cả đình và miếu.

 

Đoàn rước kiệu gây ách tắc giao thông, đi ra ngoài địa phận xã gây mất an ninh trật tự, ảnh hưởng lớn đến đời sống nhân dân

 

Sáng ngày 11 tháng 9, đoàn rước kiệu tập trung tại đình Bích Đại để rước kiệu hoàn cung, đội hình rước không thay đổi. Trên hành trình về miếu Đồng vệ, đoàn rước dừng chân tại chùa Thiên Phúc hát bài ca trù kể về tích "đãi bà hàng nước" (Đức thánh Đinh Thiên Tích được chủ quán mời nước). Xong khúc hát, tiếp tục rước kiệu về miếu, ngoài sân miếu có hát chèo cổ. Chiều ngày 11 tháng 9 tế yên vị, đóng cửa đình, miếu và kết thúc lễ hội.

Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, lễ hội rước kiệu ngày 10 tháng 9 âm lịch hàng năm ở xã Đại Đồng vẫn được bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa tinh thần của nhân dân. Hàng năm, cứ vào ngày này, nhân dân xã Đại Đồng lại tưng bừng chào đón lễ hội cổ truyền của quê hương. Người dân nơi đây vô cùng phấn khởi, tự hào khi lễ hội được tổ chức long trọng, đúng nghi thức, nghi trình. Ngày này, các hộ dân trong xã Đại Đồng sắp cỗ cúng gia tiên và tổ chức ăn uống rất vui tươi, đầm ấm, hạnh phúc.

Tuy nhiên, qua nhiều năm tổ chức lễ hội truyền thống với nghi thức rước kiệu cho thấy, bên cạnh những nét đẹp văn hóa cần được bảo tồn, gìn giữ, thì có một số nội dung cần được điều chỉnh cho phù hợp với nếp sống văn hóa mới như: việc tổ chức lễ hội mỗi năm một lần, gây lãng phí nhiều thời gian, công sức của nhân dân; việc rước kiệu không đúng lộ trình quy định, có năm rước kiệu lên gần khu vực Đền Hùng, tỉnh Phú Thọ theo đường Quốc lộ 2A, gây lãng phí nhiều thời gian, công sức, tiền của và gây ảnh hướng lớn đến công tác đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông.

Nhận thấy điều đó, Huyện ủy, UBND huyện và cấp ủy, chính quyền xã Đại Đồng đã vào cuộc tập trung chỉ đạo mạnh mẽ, quyết liệt, từng bước đưa các hoạt động của lễ hội đi vào kỷ cương, nền nếp, đúng với thuần phong mỹ tục của dân tộc. Theo đó, kể từ năm 2014 trở đi, lễ hội ngày 10 tháng 9 được tổ chức hai năm một lần vào các năm chẵn. Việc tổ chức lễ hội hai năm một lần nhằm tạo diều kiện thuận lợi để người dân xã Đại Đồng tập trung làm ăn, phát triển kinh tế, nhất là những người đang làm ăn ở xa quê hương. Chủ trương này hợp với ý Đảng, lòng dân, được nhân dân đồng tình hưởng ứng thực hiện.

Cùng với việc quy định thời gian tổ chức lễ hội theo quy định hai năm một lần, cấp ủy, chính quyền huyện và xã Đại Đồng đã tăng cường nhiều biện pháp chỉ đạo nhằm ngăn chặn, đẩy lùi các tập tục lạc hậu, không phù hợp với nếp sống văn hóa mới. Để khắc phục tình trạng rước kiệu ra ra ngoài địa bàn xã Đại Đồng, trước mỗi lần tổ chức lễ hội, xã Đại Đồng tổ chức tuyển chọn đội rước kiệu gồm 32 người từ 8 thôn (mỗi thôn chọn 4 người); trong đó, 16 người rước kiệu chính, 8 người rước kiệu văn đảm bảo các tiêu chuẩn về sức khỏe, đạo đức, tuổi đời và thuộc gia đình không có tang cớ. Thành viên đội rước kiệu được trang bị quần áo, thẻ đeo ngực, được nghe phổ biến, quán triệt các quy định của địa phương về thơi gian, lộ trình rước kiệu, tuyệt đối không được rước kiệu ra ngoài địa bàn xã Đại Đồng và không được giao chân kiệu cho người khác thay thế trong suốt lộ trình rước kiệu.

Theo cụ Bùi Minh Tân- Chi hội trưởng Chi hội cựu chiến binh thôn 4, xã Đại Đồng cho biết, thì việc trang bị “thẻ đeo ngực” cho các thành viên đội rước kiệu nhằm quản lý chặt quân số đội rước kiệu, người không có phận sự không được tham gia đội rước kiệu. Trước đây, trong lễ hội này thường có tình trạng nhân dân xô đẩy, lao vào tiếp sức để rước kiệu, lái kiệu tiến, lùi  ngoài dự kiến, có năm kiệu được nghinh rước vượt xa địa phận xã Đại Đồng, gây ảnh hưởng lớn đến công tác đảm bảo trật tự, an toàn giao thông”.

Nhìn lại việc tổ chức lễ hội rước kiệu ngày 10 tháng 9 (âm lịch) năm nay cho thấy: Lễ hội diễn ra khá long trọng, với đủ các nghi lễ, nghi trình, các nét đẹp văn hóa tâm linh tiếp tục được bảo tồn, phát huy, đáp ứng được tâm tư, nguyện vọng của nhân dân xã Đại Đồng. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, vẫn còn một số điều rất băn khoăn, trăn trở. Bởi, thời gian tổ chức lễ hội còn dài, vượt quá 1 ngày so với quy định (tổng thời gian diễn ra lễ hội 2,5 ngày, không kể ngày 9 tháng 9 làm công tác chuẩn bị). Nguyên nhân là khi rước kiệu chính và kiệu văn để hoàn cung buổi sáng ngày 11 tháng 9 âm lịch (từ đình Bích Đại trở về miếu Đồng Vệ), đội rước kiệu văn không rước về miếu Đồng Vệ theo đường trục chính của xã, mà lại rẽ ngược lại, rồi vào đường nội đồng sau làng, sang địa phận xã Bình Dương, lên địa điểm tiếp giáp xã Chấn Hưng, sau đó lại rước trở lại đình Bích Đại- vị trí khởi hành lúc ban đầu, ngự qua đêm tại đình Bích Đại, đến khoảng ngoài 9 giờ sáng ngày hôm sau (12/9 âm lịch) mới rước về tới miếu Đồng Vệ. Việc rước kiệu văn về chậm 1 ngày so với kiệu chính, khiến hàng trăm người liên quan đến việc tế tạ (đội tế lễ, đội múa sinh tiền, đội nhạc tế, đội múa hầu...) và nhiều người dân phải túc trực, mỏi mòn chờ đợi.

 Không chỉ vậy, trong thời gian hành trình rước kiệu, một số người dân lợi dụng tự do tín ngưỡng, có những hành động quá khích, can thiệp vào việc rước kiệu làm sai lệch lộ trình quy định; hai đội rước kiệu vẫn có những biểu hiện cố tình tìm mọi ngả đường để vượt rào ra khỏi địa bàn xã Đại Đồng, khiến huyện và xã phải áp dụng một số biện pháp kiên quyết ngăn chặn, gây lãng phí nhiều công sức, thời gian... Những tồn tại, hạn chế đó, nếu không sớm được khắc phục sẽ dần làm mất đi những đẹp văn hóa truyền thống của quê hương.

Từ thức tế đó, cấp ủy, chính quyền huyện Vĩnh Tường và xã Đại Đồng tiếp tục nghiên cứu những giải pháp hữu hiệu hơn, nhằm điểu chỉnh, uốn nắn, đưa các hoạt động của lễ hội truyền thống ở xã Đại Đồng đi vào kỷ cương, nền nếp, để lễ hội rước kiệu lần sau diễn ra long trọng hơn, góp phần tô đậm thêm những nét đẹp văn hóa truyền thống của quê hương, của dân tộc. Và, để những điều còn băn khoăn, trăn trở hôm nay sẽ không còn tái hiện lại trong lễ hội lần sau.

Thiết nghĩ, một trong các giải pháp cần được đề cập tới là phải đổi mới công tác tổ chức lễ hội rước kiệu ở Đại Đồng; trong đó quan tâm nghiên cứu việc giãn thêm khoảng thời gian giữa hai lần tổ chức lễ hội, từ hai năm một lần, có thể tăng lên 3 năm, hoặc 4 năm, hoặc 5 năm một lần tổ chức lễ hội chính; các năm còn lại chỉ tổ chức việc làm lễ kính đức thánh tại miếu Đồng Vệ và đình Bích Đại. Nếu tổ chức lễ hội chính 3 năm một lần, thì có thể chọn các năm: tý, ngọ, mão, dậu trong một giáp 12 năm.

Để tạo điều kiện cho nhân dân tập trung làm ăn phát triển kinh tế, thì nên quy định khung thời gian cho mỗi lần tổ chức lễ hội chính, từ khi khai mạc đến khi kết thúc lễ hội 1,5 ngày. Trong tổng thời gian 1,5 ngày, cần xây dựng khung thời gian hợp lý để tiến hành từng nghi lễ, nghi trình, từng hoạt động cụ thể trong lễ hội. Trên cơ sở khung thời gian quy định cho từng nghi lễ, nghi trình, từng hoạt động cụ thể, tiến hành phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng cơ quan, ban ngành, đoàn thể của xã Đại Đồng tập trung chỉ đạo, kiểm tra, giám sát việc thực hiện. Ngay sau mỗi lần tổ chức lễ hội, phải tổ chức ngay việc rút kinh nghiệm, đánh giá đúng những việc làm tốt và chưa tốt, xác định rõ những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân khách quan, chủ quan, đề ra các biện pháp hữu hiệu để khắc phục tồn tại, hạn chế; đồng thời, có hình thức biểu dương, khen thưởng kịp thời các đơn vị, cá nhân hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, phê bình, nhắc nhở các tổ chức, cá nhân thiếu trách nhiệm, không hoàn thành nhiệm vụ được giao...

Vấn đề quan trọng đặt ra là trước khi quyết định điều chỉnh các nội dung công việc liên quan đến lễ hội rước kiệu truyền thống ngày 10 tháng 9 (âm lịch) ở Đại Đồng, nên tổ chức lấy ý kiến tham gia góp ý của cán bộ, đảng viên và đại diện từng hộ dân trên địa bàn xã, nhằm tạo được sự thống nhất cao trong toàn Đảng, toàn dân xã Đại Đồng./.

 

           Kim Hùng

           

 

Ngày đăng: 14/10/2016
  • Tiêu đề *
  • Người gửi *
  • Email*
  • Nội dung bình luận*